Start   Artikelen   Rehabilitatie-Centrum   Video's   Grote-Verzoendag 

 Contact 
 Landkaarten   Russische-Liederen 

Mama Atie

Atie de koning leest voor
uit eigen werk.
WOERDEN - De omgeving van Moskou, inclusief een aantal gevangenissen in die streek, is langzamerhand bekend terrein voor de Woerdense Atie de Koning. Zij biedt er nu de helpende hand bij het opzetten van een plek waar ex-gevangenen terecht kunnen. Maar in september voerde haar reis tot ver voorbij de Russische hoofdstad, tot aan het Oeralgebergte. Ook daar zocht zij vrienden op, met wie zij al jaren schriftelijk contact heeft.
 
Als kind nam Atie de Koning zich voor om 'later' iets te doen voor Russische gevangenen. Van haar vader hoorde ze destijds dat in Rusland mensen gevangen zaten wegens hun geloof. Bijna twintig jaar geleden nam ze les in de Russische taal en zodra ze in staat was om zich daarin schriftelijk uit te drukken begon ze een intensieve correspondentie met een steeds uitdijend 'vriendenclub': al met al met zo'n 200 mensen die in Russische gevangenissen zitten of hebben gezeten. Mensen die niet alleen vanwege hun geloof zijn veroordeeld, maar om de meest uiteenlopende redenen. "Ik vraag er trouwens niet naar", zegt Atie de Koning, "het gaat mij om het menselijk contact, ze hebben schreeuwend behoefte aan iemand die zich om hen bekommert." Naast het onderhouden van contact probeert Atie de Koning ook te helpen met materiële zaken. Zeer regelmatig stuurt ze een pakket met kleding, (christelijke) lectuur, voedsel en andere benodigdheden naar gevangenen en ex-gevangenen. Vorig jaar gingen er in totaal 56 verhuisdozen met spullen op de post. Een aantal keren maakte de Woerdense een reis naar Rusland. Twee jaar geleden werd zij, samen met haar vriendin Willy Matse, voor het eerst toegelaten in enkele gevangenissen. In deze krant deed zij bij die gelegenheid verslag van haar belevenissen. Duidelijk was toen al dat ze opnieuw wilde gaan zodra haar spaarpotje dat toeliet. De plannen voor een reis in juni 1998 liggen inmiddels weer klaar.

Tussendoortje
Maar in het voorjaar van 1997 kreeg ze een extra reis als 'tussendoortje' aangeboden: een 'broeder' in de kerk bood haar geld aan 'voor Rusland', je weet zelf wel wat je er mee moet doen. Dat wist ze precies. Ze wilde ontzettend graag een keer naar verder gelegen plaatsen waar ze contacten had. Na de vliegreis naar Moskou trok ze in gezelschap van een Russische vriendin per trein naar Perm, aan de voet van de Oeral. Daar zocht ze in de vrouwengevangenis Natasja op, met wie ze al zes jaar een briefwisseling onderhoudt.
Ik ken haar zes jaar, en al die tijd zit ze gevangen. Ze moet nu nog drie jaar. Al weet je het nooit: ik heb na mijn vertrek de directrice van de gevangenis een brief geschreven met de vraag of ze Natasja vrij wil laten. Zoiets is al eens eerder gelukt, dus waarom zou het deze keer niet lukken.
In Perm logeerden ze bij de ouders van Natasja, waar ook de kinderen van de gevangen vrouw zijn ondergebracht. Natasja's vader mag zijn dochter eens per twee maanden bezoeken en brengt dan zoveel mogelijk eten mee. De vrouwengevangenis waar Natasja zit ziet wel er een stuk beter uit dan de mannengevangenissen waar ik ben geweest. Tussen de barakken ligt een goed onderhouden tuin met veel bloemen. Maar het eten is even miserabel als in de mannengevangenissen. Ze laat een foto zien: "Volgens haar vader was Natasja vroeger een vrij gezette vrouw. Hij maakt zich ook erg zorgen om het feit dat ze nu zo mager is." Een treinreis van 55 uur ("we moesten een enorme omweg maken omdat de rechtstreekse trein vol was") bracht de twee vrouwen van Perrn naar het veel noordelijker gelegen Petsjora. Ook daar was het de bedoeling om één van de vrienden met wie Atie de Koning een jarenlange briefwisseling onderhoudt, Anatoli, te bezoeken. Anatoli was wel een geloofsgevangene, maar is inmiddels vrijgelaten. Hij bewoont nu een flatje in het zelfde Petsjora als waar hij gevangen zat. "Een onleefbare stad", beschrijft Atie de Koning datgene wat ze zag. Een stad die overduidelijk is gebouwd vóór gevangenen en dóór gevangenen. Het ligt nog net niet in Siberië, maar je gaat al aardig in de richting. Het vriest er nu, in de winter, meer dan veertig graden.

OPVANG
Na deze onderneming gingen Atie de Koning en haar vriendin terug naar meer herbergzame en meer vertrouwde streken. In Toela een stad iets ten zuiden van Moskou, arriveerden zij precies op het moment dat er een kerkdienst gaande was in het evangelische kapelletje dat op het gevangenisterrein is gebouwd. Daar trof de Woerdense een aantal oude bekenden: onder meer voorganger Joeri, met wie zij al jaren contacten onderhoudt. Maar ook vijf van de mannen die bij haar vorige bezoek nog gevangen zaten en nu vrij zijn, bleken nog altijd betrokken bij de kleine evangelische gemeente. óZij zijn zo gemotiveerd geraakt, dat ze, nu ze vrij zijn, meewerken om het evangelie te brengen in de gevangenkampen. Daarnaast zijn ze bezig om opvang te regelen voor mensen die hun straf er op hebben zitten.ó Want het grootste probleem is, volgens Atie de Koning, nog niet eens het gevangen zitten, hoe beroerd dat ook is en hoe slecht de omstandigheden in de strafkampen ook zijn, maar de periode daarna. Gestraften verliezen tijdens hun gevangenschap vaak ieder contact met familie en vrienden en hebben, als zij op vrije voeten komen, geen onderdak. Daar komt bij dat in Rusland de ijzeren regel geldt: 'geen vast adres, dan ook geen werk'. Ze komen dus onherroepelijk terecht in een spiraal van nieuwe vergrijpen, nieuwe veroordelingen enzovoort. Het is trouwens niet moeilijk om weer de gevangenis in te gaan: op diefstal staat al een straf van zes jaar en als je geen huis hebt en geen uitkering, zul je al snel iets te eten moeten stelen. Wordt je opgepakt dan ga je dus weer de gevangenis in. Met man en macht wordt er nu gewerkt aan de opvang van vrijgelatenen. De groep met wie Atie de Koning contact heeft, kreeg van de staat ondertussen een plek aangeboden om daar een dergelijke leefgemeenschap op touw te zetten. Op het uitgestrekte terrein, een voormalig vakantieoord voor (communistische) jongeren, staan een aantal huisjes. Ze zijn weliswaar hard toe aan een opknapbeurt, maar de ex-gevangenen hebben tijd genoeg, en er zitten zeer goede vakmensen en zelfs kunstenaars tussen, vertelt Atie de Koning. Dus het in orde maken van de huizen zal wel lukken.
Struikelblok is echter de aankoopsom die de staat vraagt voor het terrein: zo'n achtduizend gulden. En dát bedrag wil ik nu proberen bij elkaar te scharrelen, zegt Atie de Koning. Als dat lukt kunnen ze met een flink aantal mensen op dat terrein wonen en zichzelf bedruipen. Want elke Rus is in zijn hart een boer; zodra hij een lap grond ziet, denkt hij in termen van aardappelen, bieten, kool of grasland voor een koe. In de omgeving van Toela zijn al meerdere leefgemeenschappen opgezet en Atie de Koning nam er een kijkje. Ook kind ren die een tijd in een tuchthuis hebben doorgebracht worden daar opgevangen en kunnen aan het werk. Opnieuw toont ze een foto, deze keer van een apetrots jongetje op een aardappelveld: Het loopt er zo goed, dat dit jaar de aardappeloogst groot genoeg was om een te verkopen. En heel belangrijk is verder dat ze niet alleen onderdak hebben, maar ook steun aan elkaar. Dat geldt voor zowel de volwassenen als voor de kinderen.

Een trots "boefje" op
het aardappelveld.
Busje
Behalve geld voor de aankoop van het terrein is enkele duizenden guldens nodig voor de aanschaf van een busje waarmee gevangenen heen en weer kunnen reizen. Ook mogen bijvoorbeeld de kinderen uit het tuchthuis de kerkdiensten bijwonen, als er voor vervoer gezorgd kan worden. Atie de Koning. En ze zijn erg handig hoor, uit drie autowrakken bouwen ze zo weer een nieuw vehikel. Een eerste poging om geld te krijgen voor het project in Rusland ondernam Atie de Koning alvast door een brief te schrijven aan de koningin. Dat doe ik vaker, ik schrijf gewoon 'lieve koningin Beatrix' en leg het probleem voor. Het leuke is dat er altijd een keurig briefje terug komt met de mededeling dat de brief is ontvangen en doorgestuurd naar de betreffende instantie. Dat was in dit geval het ministerie van Buitenlandse Zaken. Maar helaas, van daar uit lieten ze weten dat de Russen voor hun eigen gevangenen moeten zorgen en dat ze er geen geld voor beschikbaar stellen. Goed, dan zie ik dus maar op mijn eigen manier aan dat geld te komen. Haar eigen manier bestaat onder meer uit het geven van voordrachten. Geregeld wordt ze uitgenodigd bij verenigingen en kerken om haar verhaal te doen. Weliswaar doet ze dat gratis, maar giften zijn natuurlijk welkom. De afgelopen reis legde ze bovendien vast in een (handgeschreven) boek, waaruit ze voorleest en dat verder rouleert tussen vrienden. Ook ligt een copie van het manuscript bij de christelijke uitgever Gideon, die zal bekijken of het boek uitgegeven kan worden. Van het 'Geld voor Rusland', waar- voor ze een speciale bankrekening heeft geopend (15.83.216.863), nam ze deze keer een bijzonder cadeau mee voor het gevangenenkamp waar duizend mannen met tuberculose zijn ondergebracht. Tijdens haar eerste 'gevangenisronde' van twee jaar geleden, werd ze ook hier toegelaten.
De kerkdienst is een zondags uitje voor
de kinderen uit het tuchthuis
De medisch directeur maakte destijds van de gelegenheid gebruik om te vragen of de bezoekers uit Nederland niet voor een hoeveelheid antibiotica konden zorgen. Deze keer meldde Atie de Koning zich opnieuw bij het tbc-kamp en overhandigde een bedrag van f. 1000,- voor de aankoop van medicijnen. Het was deze tweede keer al een stuk gemakkelijker dan twee jaar geleden om toegang te krijgen tot de gevangenissen, vertelt de Woerdense: Ze kennen me langzamerhand. Van mijn bezoek van toen, van de brieven en de pakketten en van de verzoeken die ik schrijf om mensen vrij te laten. Toen we aankwamen bij de kerk van Joeri en ik zei dat ik de tijd die ik had vooral wilde besteden aan het bezoeken van gevangenissen, was het gewoon een kwestie van een paar telefoontjes plegen. De vorige keer ging het allemaal nog een stuk moeizamer. Haar bekendheid heeft haar zelfs al een bijnaam bezorgd: een aantal gevangenen duiden haar aan als 'Mama Atie'. In de kerk werd zelfs gebeden dat 'Mama Atie' mag uitgroeien tot een Moeder Teresa voor Rusland. Ook de gevangeniskrant 'Noodlot' besteedde deze keer aandacht aan haar bezoek. In een groot artikel worden de drijfveren van 'Mama Atie' uitgebreid uit de doeken gedaan. Opvallend is dat wat Atie de Koning zich voorneemt, vrijwel altijd lukt. Of het er nu om gaat geld te vinden voor een reis of voor een hulpprogramma of om het toegelaten worden tot wat een onneembare vesting leek. Ze is er dan ook van overtuigd dat het de wil van God persoonlijk is, dat ze haar reizen maakt en dat ze de gevangenissen bezoekt: En dus zorgt Hij er ook voor dat het me mogelijk wordt gemaakt en dat de deuren open gaan. Het is de bedoeling dat Atie de Koning in juni van dit jaar opnieuw naar Rusland gaat. Maar eerst komen in het voorjaar vier van haar vrienden uit Toela, waaronder voorganger Joeri, voor een tegenbezoek naar Nederland. Geld voor een vlieg- of treinreis hebben ze trouwens niet, maar ze hebben een oud autootje en erg veel comfort zijn ze toch al niet gewend. Ze blijven een week en Atie de Koning weet nu al dat die week te kort zal zijn: Ze willen ontzettend veel zien, onder andere een champignonkwekerij om te kijken of ze ook aan zoiets kunnen beginnen in de kampen. En natuurlijk hoop ik van harte dat ik hen bij die gelegenheid voldoende geld mee kan geven voor het terrein en voor de bus. En daarna? "0", zegt Atie de Koning, natuurlijk heb ik ook al weer plannen voor na het bezoek van Joeri en de anderen en mijn reis in juni. Ik wil heel erg graag een keer op bezoek bij Dinia, een gevangenis-vriend in Tjumen. Tjumen ligt aan de andere kant van de Oeral, aan de transsiberische spoorlijn dus nog verder weg. Met Dima schrijf ik al vijf jaar en sinds kort is bekend dat hij aan tuberculose lijdt. Zijn ouders wonen zo ver van de gevangenis en mogen hem één keer per jaar bezoeken. Vlak bij het gevangenenkamp woont nog een vriend met wie ik schrijf, dus daar zou ik kunnen logeren en die kan met me mee gaan. Eerlijk gezegd ben ik er in gedachten al.

Janneke Staller

  Terug naar Artikelen menu